नेपाली एकताका सूत्र


मैले जति पनि मधेसी समुदायका मानिस चिनेको छु वा बेलाबेलामा भेट्न पाइरहन्छु, उनीहरू कोही पनि नेपाली हुन नचाहेको, नेपाली बोल्न नखोजेको वा हिमालको कुरा गर्दा खुसी नभएको देखेको छैन।

हामी देख्न सक्छौँ, वाग्मती सफाइ अभियान र डा गोविन्द केसीको अनशनमा नेपालीले आफू एकै भएको भावना मुखरति गर्न खोजिरहेको। वा, अन्य यस्तै यस्तै कुरामा। यस्ता अभियानका आफ्नै महत्त्व छन्। तर, देश एकताबद्ध हुने यस्ता कुराले होइन।

नेपाल एउटा देश हो र देश भइरहने हो भने देश हुनुका कारण पनि यथावत् रहनुपर्छ। सांस्कृतिक विविधता भएका देशमा विभिन्न समुदायलाई जोड्ने केही तत्त्व सधैँ हुन्छन् वा निर्माण गरिन्छन्। जस्तो: सबैले स्वीकार र गर्व गर्ने संविधान कुनै देशको एकताको सूत्र हुन सक्छ। त्यस्तै, अनिवार्य सैनिक तालिममार्फत धेरै समुदायलाई देशप्रति अपनत्वको भावना विकास गर्ने गरिन्छ। कुनै एउटा साझा भाषा वा देशको भौगोलिक सिमाना र प्रकृति पनि जनतालाई जोडेर राख्ने माध्यम बन्न सक्छन्। यस्ता एकताका सूत्र जनताले आफैँ स्वीकार र विकास गरेको हुनुपर्छ। तर, देशलाई त्यसरी भावनात्मक रूपमा आपसमा जोड्ने कुनै कडी नरहने र अरू देशभन्दा फरक हौँ भन्ने महसुस हुने कुनै तत्त्व नहुने हो भने देश एक रहिरहन सक्दैन।

नेपालको हकमा नेपाली भाषा त्यस्तै एकताको एउटा सूत्र हो। यस किसिमको भाषा अन्य बहुसांस्कृतिक देशमा पाउन निकै गाह्रो छ। यस अर्थमा हामी भाग्यमानी हौँ। सबै समुदायका आ-आफ्ना भाषा पनि प्रवर्द्धन र संरक्षण गर्नुपर्छ र यसमा नेपाली भाषा बाधक हुनुपर्ने कुनै कारण छैन। मैथिली भाषाको विकास भएर त्यसको स्वचालित अनुवाद गर्ने सफ्टवेयर अन्य देशमा होइन, नेपालमै बन्यो भने त्यो म गैरमैथिलीभाषीका निम्ति पनि गर्वको विषय हुनेछ। त्यसरी हामीले आफ्ना भाषाहरूको विकास गर्दा नै तिनमा हाम्रो दाबी र हक अरू देशको भन्दा बलियो हुनेछ।

त्यस्तै नेपालको भौगोलिक विशेषताले पनि हामीलाई जोडेको छ, जुन अन्यत्र पाइँदैन। हिमाल सबैलाई मन पर्छ। हामी घुम्न, सूर्योदय हेर्न, फेसबुकमा राख्न वा अरूलाई सुनाउनकै निम्ति भए पनि विश्वका सबैभन्दा अग्ला हिमालसँग जोडिन चाहन्छौँ। उग्र नारा दिनका निम्ति हिमाल पहाडी समुदायको मात्रै पेवा हो भन्न त सजिलो छ तर वास्तविक रूपमा हिमालमा स्थायी बसोवास गर्ने त शेर्पालगायतका केही सीमित समुदाय मात्रै हुन्। पहाडकै खोँच परेको ठाउँ वा नजिकै कुनै होचो डाँडो रहेको ठाउँबाट हिमाल देखिँदैन तर तराईका धेरै खुला फाँटहरूबाट हिमालको मनोरम दृश्य देखिन्छ। यसले नेपाली भूगोलसँग जोडिएको र नेपाली परचियको बोध गराउँछ।

यस्ता नेपाली एकताका सूत्रहरूसँग तराईका मधेसी जनताको कुनै लगाव छैन भन्नु उनीहरूको अपमान गर्नु हो। मैले जति पनि मधेसी समुदायका मानिस चिनेको छु वा बेलाबेलामा भेट्न पाइरहन्छु, उनीहरू कोही पनि नेपाली हुन नचाहेको, नेपाली बोल्न नखोजेको वा हिमालको कुरा गर्दा खुसी नभएको देखेको छैन। पहाडका विभिन्न समुदायको हकमा पनि यही लागू हुन्छ। बरू अरूले तिनलाई त्यस विपरीतको आरोप लगाउँदा तिनलाई चोट पुगेको देखेको छु। त्यस्ता आरोप लगाउनेहरूको कारण बरू झनै बल गरेर आफूलाई धेरै नेपाली भएको देखाउनुपर्ने नराम्रो बाध्यता रहेको पाएको छु। के यो उनीहरूको अपमान होइन? इतिहासमा पूर्वी तराईको विजयपुर क्षेत्रमा हिमालदेखि तराई फैलिएका राज्य थिए। मधेस र पहाडका राजाहरू मिलेर आफ्नो सिमाना विस्तार गर्थे र त्यो साझा भूगोलमा सत्ता चलाउँथे। नेपालको पौराणिक परचिय पनि हिमवत् खण्ड, पशुपति, पर्वत, खोलाहरूसँग जोडिएको छ।

यस्तो ऐेतिहासिक निरन्तरता र साझा परचिय भएको भूगोललाई आज कसैको मात्र बनाउने जबरजस्ती प्रयास चलिरहँदा नेपाली मन दुखेको छ। नेपाली भाषामार्फत राष्ट्रिय एकता झन् बलियो बनाउने अवसर हुँदा हुँदै देशवासीबीच पर्खाल खडा गर्ने दुष्प्रयत्नले आमजनतामा अन्योल छाएको छ। अरू केही नहुँदा पनि साझा भूगोल, भाषा वा संविधानले नेपालीलाई एकताको सूत्रमा बाँध्न सक्छ। तर, यी सबैका विरुद्ध उभिनेहरूसँग जनता नराम्रोसँग रिसाएका छन्।


यो ब्लग नेपाल साप्ताहिकको अंक ६४२ (२०७२ वैशाख ६) मा प्रकाशित मासिक स्तम्भ टिस्टुङ् देउराली को लेख “एमाओवादीलाई सुझाव” लेखमा आधारित छ । सो लेख पढ्न यो लिङ्कमा क्लिक गर्नुहोला

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s