स्मरण : संविधानसभा-१ को मस्यौदा सुझाव


विदेशी विकासे नियोगहरूको दबावको कारण मात्रै सुझावको सो “नाटक” गर्नुपरेको थियो । यसमा शायद नेपाली जनता, नेता वा अरूको खास चासो थिएन । नाटकको केही दृष्य देखेपछि हामीले पनि सो काममा अरू समय खर्च गर्नु ठीक नहुने ठान्यौँ ।

संविधान सभा- १ र २ लाई पनि मौलिक हक सम्बन्धी हाम्रो सुझाव पढ्न यहाँ क्लिक गर्नुहोस् ।


बन्न लागेको संविधानको बारेमा अचानक बोली फेरिन थालेको छ नेताहरूको । भुकम्पको विनाशले केही मति फिरेको होला भन्ने आशा थियो । संविधान बनाएर छिटो देशलाई बन्धक अवस्थाबाट मुक्त गर्लान् भन्ने सोच बेकार सावित भएको छ । विदेश भ्रमण र विदेशीहरू सँगको भेट बढ्दै जाँदा सहमति बनेको संविधानको मस्यौदा जसरी पनि छिटो जारी गर्नुपर्छ भन्नेहरू अहिले थाती राखेपनि हुन्छ भन्दैछन् । पहिले चुप बसेका वा अर्कै कुरा गरेका लोकप्रिय युवा नेतादेखि सभामुख, दबाब समूह, धेरैले नयाँ अडान सार्वजनिक गरेका छन् । तर आश्चर्य कसैलाई लागेको छैन । यसले उनीहरूको बोली र कामप्रति जनताको विश्वास र निष्ठा कति रहेछ भन्ने प्रष्ट पार्छ ।

संविधानको मस्यौदामा अहिले जनताको सुझाव लिने समय छ । करिब ५-६ वर्ष अगाडि को याद आउँछ । त्यति बेला पनि संविधानका बुँदाहरूमा जनताको सुझाव लिने प्रयास गरिएको थियो । तर प्रश्नावली निकै गाह्रो भएकोले प्रभावकारी भएन भन्ने गुनासो थियो । जम्मा भएका सुझाव कसरी प्रशोधन गर्ने भन्ने बारे संविधानसभासँग कुनै योजना थिएन । माधव नेपाल प्रधानमन्त्री भइसकेका थिएनन् । तर उनले नेतृत्व गरेको सभासदको टोलीले केही दिन बसेर आफ्नो भागमा परेको जनताको सुझाव पढेको समाचार आएको थियो । धेरै खर्च गरेर सङ्कलन गरिएको सुझाव कसैले पढेको दृष्टान्त त्यति नै होला ।

त्यसैबीच म र केही साथीहरूलाई संविधानमा जनताको सुझावलाई प्रशोधन गर्न र बुझ्न सजिलो हुने तरिका विकास गर्ने इच्छा लाग्यो । हामी इन्टरनेट मार्फत नक्शा र तथ्याङ्कमा देशभरीका जनताले कस्ता सुझाव दिएका छन् भन्ने बुझ्न र अरूलाई बुझ्न सजिलो बनाउन चाहन्थ्यौँ । फलानो क्षत्र, फलानो उमेर समूह, फलानो किसिमका मानिसले संघियताबारे यस्तो सुझाव दिएका छन् भनेर नक्सामै हेर्न सकियोस् भन्ने लागेको थियो । थप सुझाव दिन sms र इन्टरनेटबाटै सजिलो उपाय बनाउन मन थियो । यो गाह्रो काम थियो । सुरुमा त्यति धेरै प्रश्नावलीहरूलाई कम्प्युटरमा कसैले data entry गर्नु पर्थ्यो । त्यसपछि बल्ल सो तथ्याङ्कको आधारमा अरू विश्लेषण र नक्शा बनाउन सकिन्थयो । हामीसँग data entry गर्ने क्षमता थिएन । तर त्यति मेहनत र खर्च गरेर सङ्कलन गरेको सुझावलाई computerize गर्न शायद सरकार वा संविधानसभा आफैँ इच्छुक हुनसक्थ्यो । वा हामी कलेजहरूमा पढ्ने विद्यार्थी स्वयंसेवीको सहयोग लिएर त्यो काम गर्न सक्थ्यौँ । त्यसपछिको काम हामी संविधान निर्माणमा सहयोगको रुपमा निःशुल्क गर्न इच्छुक थियौँ ।

हामी धेरै दु:ख र मेहनत पछि सिंहदरबार प्रवेश गर्न सक्यौँ । निकै कष्टपछि सभाध्यक्षसँग भेट्ने मौका मिल्यो । उहाँले हाम्रो कुरा सुन्नुभयो मात्रै, केही भन्नुभएन र सभाको सचिवालयतर्फ हामीलाई पठाउनुभयो । हामीले २-४ जना पदाधिकारी भेट्यौँ । उहाँहरूको कार्यालयमा त्यसै बेला केही नेता पनि हुनुहुन्थ्यो । महासविचको कार्यालयमा एकजना मधेशी दलका ठूलै नेता हुनुहुन्थ्यो, अहिले नाम याद छैन । हामीले भेटेका नेताहरू कसैलाई पनि हाम्रो कुरामा चासो थिएन । उहाँहरू सरकार, मन्त्री पद आदिका कुरा गरिरहनुभएको थियो । संविधान, सुझाव आदिमा कुनै गम्भीरता देखिन्थेन । बरू हाम्रो कुरा सुनेर अलि अचम्म मानेको भान हुन्थ्यो ।

थाहा पायौँ कि संविधानमा सङ्कलित सुझाव त बोरा बोरामा राखेर कतै थन्क्याइएको रहेछ । त्यसलाई के गर्ने भन्ने योजना नै रहेनछ । केही नगर्ने भनेरै बोरामा राखेर फालेको होला । त्यसकारण हामीलाई लाग्यो यस्तो कसैको धेरै ध्यान नदिएको कुरा सित्तैमा गरिदिने मान्छे भेट्दा त राम्रै सहयोग पाइन्छ होला ।

हाम्रो प्रस्तावलाई मुखले धेरैले समर्थन गरे । प्रायः कर्मचारी निकै सकारात्मक पायौँ र उहाँहरूले हामीलाई सम्पर्क गर्ने वाचा दिएर फोन नम्बर लिनुभयो । सचिवालयका सबैभन्दा ठूला कर्मचारी (महासचिव वा सचिव) ले भने अलि अनौठो कुरा गर्नुभयो । उहाँलाई हामीले केही नाफा गर्न खोजेजस्तो लागेर हो, वा आफूले पनि केही नाफा पाउने आशाले हो, हाम्रो जस्तो प्रस्ताव लिएर थुप्रै “पार्टीहरू” आएको र त्यसमध्ये कसैलाई छानेर यो काम दिने योजना रहेको सुनाउनुभयो ।

हामी चप्पल (वा sandal) मै थियौँ जस्तो लाग्छ । गर्मी याम थियो । सार्वजनिक सवारीको यात्रा, काठमान्डुको धुलो, सिंहदरबार गेटको प्रतीक्षा आदिले पसिनामय थियो अनुहार । हामीले यस भेटघाट मिलाउनै धेरै समय खर्च गर्नुपरेको थियो । कुराकानी पनि कुनै निष्कर्ष निस्कने खालको लागेन । उत्साहित हुने कि नहुने, कामको तयारी शुरु गर्ने कि नगर्ने भन्ने द्विविधा बीच नै हामी निस्कियौँ ।

पछि थाहा भयो, संविधानको सुझाव सङ्कलन गर्ने योजना, कार्यक्रम, बजेट आदि सबै विदेशी विकासे नियोगहरूबाट आएको रहेछ । उनीहरूकै सङ्लग्नतामा जटिल प्रश्नावली बनेको रहेछ । र छोटो समयमा निकै भद्रगोल तरिकाले यो काम गरिएको रहेछ । यसमा शायद नेपाली जनता, नेता वा अरूको खास चासो थिएन । तर विदेशी नियोगको दबावको कारण मात्रै सुझावको सो “नाटक” गर्नुपरेको थियो । नाटकको केही दृष्य देखेपछि हामीले पनि सो काममा अरू समय खर्च गर्नु ठीक नहुने ठान्यौँ ।

संविधान सभा- १ र २ लाई पनि मौलिक हक सम्बन्धी हाम्रो सुझाव पढ्न यहाँ क्लिक गर्नुहोस् ।

Advertisements

One thought on “स्मरण : संविधानसभा-१ को मस्यौदा सुझाव

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s