काठमान्डुमा भारतीय शैक्षिक मेला र नेपालको गिर्दो स्थिती


केहि महिना अघि काठमान्डु घुम्दा मैले एउटा नयाँ कुरा देखेँ। पहिले पुतलीसडकजस्ता केहि स्थानहरुमा विदेश पढ्न पठाउने कन्सल्ट्यान्सिहरुका विज्ञापनहरु जताततै देखिन्थे। ती विज्ञापनहरु प्राय अमेरीका, अस्ट्रेलिया, क्यानाडा, बेलायत र अन्य युरोपेली देशमा पढ्न जानेबारे हुन्थे। यसपटक देखेको कुराले मलाई केहि आश्चर्यचकित र केहि दु:खि बनायो। माइतीघर, पुरानो बसपार्क नजिकको सडक र अन्य मुख्य सडकहरुमा आँखैमा पर्ने गरी भारतका विभिन्न कलेज र विश्वविद्यालयमा पढ्नेबारे मैले पहिलेभन्दा धेरै विज्ञापनहरु देखेँ।

भारतमा केहि राम्रा र विश्वस्तरीय शिक्षण संस्थाहरु छन्। प्राय तिनीहरु सबै सरकारी शिक्षण संस्थाहरु हुन् र थोरै राम्रा निजी हुन्, जो निकै महङ्गा छन्। विश्वस्तरीय कलेजमा पढ्न पाए राम्रो कुरा हो। नपाएपनि उदयिमान देश भएको हुँदा भारतका कतिपय शहरहरुमा केहि वर्ष समय विताउने अवशर पनि उपयोगी हुनसक्छन्।

केहि वर्षअघिसम्म भारतीय सरकारले नेपाली विद्यार्थीहरुलाई दिने छात्रवृत्ति कार्यक्रममा राम्रो दर्जाका कलेजहरु पर्ने गर्दथे। आजकल त्यो स्थिति पनि नरहेको र छात्रवृत्ति कार्यक्रममा तेश्रो-चौथो तहका कलेजहरुमा मात्र नेपालीहरु पढ्न जाने कुरा मैले थाहा पाएँ। यसका कारण धेरै हुनसक्छन्। भारतका प्रथम-द्वितीय तहका कलेजहरुको स्तर बढेको हुँदा तीनमा सजिलै प्रवेश नदिने नयाँ भारतीय नीति हुनसक्छ। अथवा नेपाली विद्यार्थीहरुको स्तर घटेको र ती लायक नभएको मुल्याङ्कन गरिएको हुनसक्छ। नेपाल र भारतबिच रहिआएको राज्यस्तरको र राजनीतिक सम्बन्ध कमजोर भएको हुँदा भारतले नेपाली विद्यार्थीहरुलाई त्यति महत्व नदिएको पनि हुनसक्छ। पहिले यस्ता छात्रवृत्तिहरुमा अनियमिताहरु भएका, नेताहरुले आफ्ना छोराछोरीहरु पठाएका खबरहरु हामीले सुनेकै हौँ। हामी कमजोर भएको यो एक सङ्केत हो।

दु:ख लाग्नुको कारण अर्को पनि छ। नेपालमा उच्च शिक्षाको माग र अवसरमा यति समस्याहरु रहेछन् कि भारतका शङ्कास्पद र कमसल कलेजहरुका पनि विज्ञापन काठमान्डुकै मुटुमा देखिन थालेका छन्। यो लज्जाजनक स्थिति हो। नेपालको भन्दा नराम्रो सामाजिक-आर्थिक स्थिति रहेका केहि भारतीय राज्यमा नेपालमा उपलब्ध भन्दा तल्को स्तरका कलेजमा धेरै पैसा तिरेर नेपालीहरु जानुपर्ने स्थिती पक्कै राम्रो होइन। कोही भारतीय काठमान्डु घुम्दा उसको देशका अति कमसल कलेजहरुले पनि काठमान्डुमा यस्तो आकर्षण कमाएको देखेपछि उसले हाम्रो स्थितिको बारेमा के धारणा बनाउँछ होला? उसको देशको पिछडिएको ठाउँका कलेज पनि नेपालीहरुमाझ कति लोकप्रोय र आकर्षक रहेछ भन्ने उसले सोच्छ होला। (हुन त मलाई हाम्रा माइक्रोहरुमा बज्ने हिन्दी गीतहरुको बारे पनि यस्तै लाग्छ। धेरै भारतीयहरुले पनि कहिल्यै नसुनेका र नरुचाएका हिन्दी गीतहरु उनीहरुले नेपाल आउँदा नेपालीहरुले बस-बसहरुमा मनपराएर सुनेको देख्न पाउँछन्।)

आज काठमान्डुमा भारतमै पढ्ने बारे एउटा विशेष प्रदर्शनी कार्यक्रम हुँदै रहेछ, ठुलै होटलमा। कान्तिपुरमा पेजभरको विज्ञापन पनि छापेको रहेछ। भनेपछि आयोजकहरुले राम्रै पैसा खर्च गरेका छन्। विगतका वर्षहरुको अनुभवले खर्च अनुरुपको आम्दानी हुने पक्का भएरै यस्तो आँट आएको हुनुपर्छ। तर प्रदर्शनीमा सहभागी कलेजहरुका नाम हेर्दा अधिकांश निम्न स्तरका कमाउ कलेजहरु भएको कुरा भारतीय शैक्षिक संस्थाहरुबारे जानकारी राख्ने कसैले पनि बुझ्नसक्छ। तिनमा पढाई त्यति स्तरीय हुनेवाला छैन। तर फेरी पनि लाजकै स्थिति हो हामी नेपालीहरु धेरैलाई यी विषयमा राम्रो जानकारी छैन।

नेपालमा सबै क्रियाकलापहरुमा जोखिम बढिरहँदा र पढाईको गुणस्तर घटिरहँदा धेरै परिवारहरुको कमाई र बचत यस्तै कमसल भारतीय कलेजहरुमा लगानी हुने सम्भावना देखिँदैछ। यस्तै गतिले हाम्रो प्रगति भइरहने हो भने अबको २-३ वर्षमा सिंहदरबारकै सामुन्ने ठुला अक्षरहरुमा भारतको नागाल्याण्ड राज्यको कुनै कलेज वा बर्माको कुनै स्थानीय विद्यालयमा पढ्ने सूवर्ण अवसरका बारे विज्ञापन देख्न पाइनेछ।

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s